Artysta: Jan Matejko
Rok: 1872
To reprodukcja monumentalnego obrazu historycznego „Stefan Batory pod Pskowem”, namalowanego przez Jana Matejkę w 1872 roku. Dzieło przedstawia króla Stefana Batorego przyjmującego delegację zabiegającą o pokój podczas kampanii Rzeczypospolitej przeciwko państwu moskiewskiemu w latach 1581–1582. Obraz upamiętnia ważny epizod rywalizacji między Rzecząpospolitą Obojga Narodów a Carstwem Rosyjskim w końcowym okresie wojny o Inflanty. Oryginał dzieła należy do zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie.
Historycznym tłem przedstawionej sceny jest oblężenie Pskowa w latach 1581–1582, jedna z najważniejszych operacji wojskowych za panowania Stefana Batorego. Po udanych kampaniach przeciwko wojskom moskiewskim, w tym zdobyciu Połocka w 1579 roku i Wielkich Łuk w 1580 roku, armia polsko-litewska ruszyła pod Psków, silnie ufortyfikowane miasto broniące dostępu do wnętrza państwa moskiewskiego. Chociaż obrońcy utrzymali miasto, kampania zwiększyła presję dyplomatyczną na cara Iwana IV Groźnego. Negocjacje zakończyły się podpisaniem rozejmu w Jamie Zapolskim w styczniu 1582 roku, na mocy którego Moskwa zrzekła się roszczeń do Inflant oraz zwróciła część terytoriów zajętych podczas konfliktu.
Matejko ukazał króla Stefana Batorego siedzącego w dostojnej pozie, w otoczeniu polsko-litewskich dostojników, dowódców wojskowych i członków dworu. Przed monarchą pojawia się delegacja reprezentująca stronę moskiewską, przedstawiona w geście podporządkowania i negocjacji. Wśród ważnych postaci związanych z kompozycją znajduje się Antonio Possevino, jezuicki dyplomata pośredniczący w rokowaniach pokojowych między Rzecząpospolitą a Moskwą. Obraz wyróżnia się bogactwem szczegółów renesansowych strojów, ceremonialnego uzbrojenia, barwnych sztandarów i starannie rozmieszczonych postaci historycznych. Poprzez kontrast między siedzącym monarchą a przybyłą delegacją Matejko podkreślił autorytet władzy królewskiej, znaczenie dyplomacji oraz polityczne konsekwencje kampanii.
Dzieło zostało namalowane techniką olejną na płótnie i mierzy około 322 × 545 cm, co czyni je jedną z monumentalnych kompozycji historycznych Matejki. Jako jeden z najwybitniejszych polskich malarzy XIX wieku artysta poświęcił znaczną część swojej twórczości przedstawianiu przełomowych wydarzeń z dziejów Polski, wykorzystując rozbudowane kompozycje do ukazywania problematyki władzy politycznej, tożsamości narodowej i pamięci historycznej.
Obraz należy interpretować jako symboliczną wizję wydarzeń historycznych, a nie dosłowne odtworzenie jednej udokumentowanej ceremonii. Matejko połączył postacie i wydarzenia, aby podkreślić znaczenie kampanii Batorego oraz zawartego później pokoju. Dziś „Stefan Batory pod Pskowem” pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych artystycznych przedstawień Rzeczypospolitej Obojga Narodów, wojny o Inflanty, króla Stefana Batorego i historii militarnej Europy Wschodniej w XVI wieku.
